1. INTRODUCIÓN
Señorías, comparezo a petición propia nesta Comisión de Educación e Deporte do Senado para dar conta do traballo que estamos desenvolvendo para acadar un Pacto de Estado Social e Político pola Educación.
Non é a primeira vez que falamos en sede parlamentaria sobre este Pacto. O Goberno considera que os desafíos que ten o sistema educativo nos próximos anos son un asunto de Estado. Non pénsao só o goberno, senón que é un sentir maioritario da sociedade española. E por iso convocamos a todas as forzas políticas, sociais, institucións e comunidade educativa a un gran acordo.
A conveniencia dun Pacto pola Educación non é ningunha ocorrencia dun Ministro, nin dun Ministerio. Tras máis de 30 anos de Constitución e tras 10 anos de transferencia de competencias educativas ás CCAA, a sociedade española experimentou cambios sociais e políticos que hoxe condúcennos a reflexionar sobre que temos que facer para dar máis equilibrio, estabilidade, cooperación e coherencia ao noso sistema educativo.
É un asunto crucial e un encargo directo que recibín do Presidente do Goberno e como Ministro de Educación, vin desenvolvendo nos últimos meses os contactos, accións e traballos necesarios para acadar o devandito acordo.
Os obxectivos que ten a educación española esixen dunha acción concertada entre forzas políticas, forzas sociais e a comunidade educativa, pero tamén do conxunto de administracións que conforman o Estado das Autonomías, e polo tanto considero esencial exporlles o traballo que estamos realizando aquí na Cámara de representación territorial.
Por un lado, desexo presentarlles con absoluta transparencia os avances desenvolvidos e os próximos pasos a dar, para despois escoitar as súas propostas e seguir avanzando no acordo. Por outro, considero moi necesario que celebremos este debate, con luz e taquígrafos, aquí en sede parlamentaria onde reside a soberanía dos cidadáns.
Estou convencido de que todos Vdes. están de acordo en que o Pacto cómpre para afrontar os retos educativos do noso país. Todos nós temos programas electorais diferentes, temos ideoloxías distintas e tamén prioridades distintas. Pero a sociedade pídenos que fagamos un esforzo por aparcar as nosas diferenzas e buscar aquilo que nos une, que a meu entender é moito. A sociedade éstános esixindo un esforzo compartido e espera de todos nós que nos poñamos de acordo.
2. BREVE RESUMO DO TRABALLO DESENVOLVIDO
Señorías, quero facerlles un breve resumo do acontecido nos últimos meses para enmarcar o debate que imos ter na tarde de hoxe.
Desde que fixen a proposta de Pacto Social e Político pola Educación tiven diversas reunións con todos os Conselleiros de Educación e de Universidades das CCAA, coas asociacións representativas da Comunidade Educativa, cos axentes sociais, sindicatos e empresarios, e coas forzas políticas con representación parlamentaria.
En todas elas constatei que había un consenso xeneralizado sobre a necesidade de abordar os desafíos da educación a través un gran acordo. E non só iso, tamén encontrei un firme vontade para traballar na devandita dirección. Por iso, anunciei que o Pacto era viable e que seguiriamos traballando para conseguiro.
Pero tamén repetín en diversas ocasións que o Pacto esixe unha corresponsabilidade do conxunto de axentes institucionais, sociais e político. É verdade que hai cousas que nos separan, pero considero que son moitas máis as que nos unen. E polo tanto, agora trátase de encontrar unha posición centrada entre a diversidade de propostas que existen para mellorar a nosa educación.
Señorías, celebramos nos últimos tres meses 3 Conferencias Sectoriais de Educación en que fomos debatendo distintos documentos sobre o Pacto. Na Conferencia do 16 de decembro de 2009 entregouse aos Conselleiros Autonómicos un documento de bases. Na Conferencia do 27 de xaneiro debatemos un documento que xa contiña 104 propostas concretas sobre as devanditas bases. Finalmente, o pasado 25 de febreiro celebramos outra Conferencia Sectorial en que debatemos un documento moito máis e elaborado arredor de 12 grandes obxectivos a acadar pola nosa educación na próxima década, con 137 propostas e accións concretas.
O feito de entregar as distintas propostas na Conferencia Sectorial onde están representadas as Administracións Educativas é unha obriga democrática. Responde tamén a un espírito de como entendemos que deben facerse as cousas. Igual que o é presentar o traballo realizado no día de hoxe no Senado, ou o mes pasado no Congreso.
Serán iniciativas para pór en marcha desde a corresponsabilidade, asumindo o marco competencial actual. É indispensable o acordo no marco das Conferencias Sectoriais, e por iso propuxemos que a Conferencia Sectorial de Educación e a Conferencia Xeral de Política Universitaria sexan os órganos encargados da supervisión permanente da aplicación e desenvolvemento das medidas contempladas neste Pacto
Quero dicirlles que os distintos documentos que foron elaborados non responden nin ao programa do Goberno, nin ao do Partido Socialista, senón que responden a un programa conxunto de accións e medidas a tomar no marco duns obxectivos compartidos, por parte das Administracións Educativas, os Axentes Sociais e a Comunidade Educativa, cada unha no ámbito das súas competencias e responsabilidades.
Teño que dicir que para a elaboración da última proposta do Pacto recibimos propostas das 17 Comunidades Autónomas (un documento único subscrito polas 6 Comunidades gobernadas polo PP, e 11 do resto de Comunidades). Tamén recibimos propostas dos grupos políticos con representación parlamentaria, de organizacións sindicais, así como de diversas organizacións e entidades sociais da Comunidade Educativa. É dicir, un total de 77 documentos.
Tamén mantivemos unha serie de reunións con certa regularidade co Partido Popular, principal partido da oposición. Estou convencido de que comprenden que o PP é a principal forza política da oposición, representa a 10 millóns de cidadáns e é, canda o Partido Socialista, un partido con opcións de goberno. Existía a necesidade tamén de confirmar a posible viabilidade do Pacto, e unha vez confirmada, tal e como anunciei o pasado día 29 de decembro, continuamos dialogando para avanzar na consecución destes acordos.
Non desexo que o resto de grupos parlamentarios vexan estas reunións como unha desconsideración. Tamén reuninme coas forzas políticas e o noso propósito é non excluír ningunha forza política parlamentaria. Desexamos e queremos que todas contribúan e véxanse representadas neste acordo.
Como xa coñecen o Partido Popular presentou a opinión pública un documento de elaboración propia que contiña as súas propostas. Nós, lonxe de descualificaro, lemos con detemento o seu contido e analizámolo conxuntamente co propio Partido Popular para avanzar nas propostas que melloren a nosa educación.
CALENDARIO FUTURO
Señorías, despois da última Conferencia Sectorial de Educación do pasado día 25 de febreiro anunciei que o texto que presentaramos tiña xa suficiente madurez para ser sometido a un debate político e social máis amplo, e por iso iamos constituír distintas mesas de traballo para poder acadar o consenso político e social necesario.
Para finais de marzo temos que culminar os traballos e chegar a un texto que reflicta os elementos comúns e compartidos do conxunto de actores políticos e sociais. Non podemos seguir mareando á sociedade co Pacto por máis tempo. E a nosa intención é traballar durante o mes de marzo nas mesas que constituímos para lograr un acordo.
O pasado día 22 de febreiro constituímos cos sindicatos e os empresarios a Mesa de diálogo social no ámbito educativo. Como saben esta mesa ten un marco xeral moi amplo para levar a grandes acordos co conxunto de interlocutores sociais, e en materia educativa hai algúns elementos importantes. Desde aí, tamén trataremos de impulsar o Pacto pola Educación.
O pasado luns 8 de marzo, constituímos a Mesa da Comunidade Educativa co conxunto de asociacións que forman parte do Consello Escolar do Estado.
Esta mesma mañá constituímos a mesa cos partidos políticos, e por suposto, está a propia Conferencia Sectorial de Educación, que poderiamos chamar mesa territorial.
Esta metodoloxía persegue dialogar con todos os axentes implicados ao longo do mes de marzo para elaborar un texto do Pacto co máis amplo consenso e acordo que sexa posible, de tal forma que se poida culminar este gran esforzo colectivo a finais do mes de marzo.
3. OBXECTIVOS E PROPOSTAS DO PACTO POLA EDUCACIÓN
A Proposta do Pacto ten un horizonte claro e determinante. Estamos pensando en como debe ser o noso sistema educativo a partir dos anos 2015-20. Alguén pode pensar que é un horizonte afastado, pero todos somos conscientes que os grandes cambios, sobre todo en educación, necesitan un espazo temporal axeitado.
Cremos necesario manter as fortalezas do noso sistema (a equidade, a socialización da educación, a educación infantil) e mellorar substancialmente en materia de éxito escolar e ir cara a un sistema máis integrador, máis flexible e máis equilibrado.
Como lles dicía anteriormente o documento que estamos sometendo a un debate público e social está agrupado arredor de 12 grandes obxectivos que, pola súa parte, plásmanse en 137 propostas de acción concreta.
Todas elas esixen do máximo compromiso dos distintos actores. Tal e como se cita no primeiro parágrafo do documento trátase de que o conxunto de administracións e interlocutores sociais, cada un desde o seu respectivo ámbito competencial ou desde a súa responsabilidade, debémosnos corresponsabilizar para conseguir estes obxectivos compartidos. Nin se pretende modificar a configuración do Estado, nin tampouco subtraer a responsabilidade de cada organización ou sector.
Antes de referirme a algunhas das propostas, gustaríame dicirlles que mantivemos as bases sobre as que propomos este Pacto, é dicir, a necesidade de dotar o sistema dun marco de estabilidade normativa, un axeitado financiamento da nosa educación, e a participación e apertura do proceso. Estes tres elementos aparecen como epígrafes propios.
Puidemos constatar que existe un amplo consenso sobre a necesidade de dotar de estabilidade normativa á nosa educación. Só así poderemos cumprir con estes obxectivos no horizonte do ano 2015-20. Propuxeramos que as modificacións presentes e futuras da normativa que puidesen derivarse destes acordos deberían ter un apoio de 2/3 dos deputados no Congreso. Neste novo documento propomos que nos comprometamos a un dobre requisito: 2/3 de parlamentarios e 2/3 de grupos parlamentarios en ambas as dúas Cámaras. É unha proposta dos grupos parlamentarios non maioritarios, que cremos suma ao acordo. Así garántese moito mellor que as medidas e cambios teñan un maior consenso parlamentario. Trátase de supeditar os intereses de partido, e incluso de Goberno, aos intereses de país.
Outro factor que consideramos fundamental ten que ver coa elaboración dunha memoria económica. Sempre dixemos, e creo que é algo que todos defendemos, que este Pacto non pode abordarse se non é tamén un Pacto de financiamento.
Pois ben, ademais de dicir que debemos converxer cos países europeos máis avanzados en termos de esforzo en educación en relación ao PIB, creo que debemos ser máis ambiciosos. Fagamoso ano tras ano. Poñamosnos metas e retos anuais, en termos de accións concretas, en termos de indicadores, que vaian acompañadas do financiamento necesario para poder acadar estes grandes obxectivos no horizonte do 2015-20.
Señorías, non vou repasar no día de hoxe cada unha das propostas, pero si gustaríame facer algunhas reflexións sobre aquelas máis relevantes.
OBXECTIVO 1. O ÉXITO EDUCATIVO DE TODOS OS ESTUDANTES
Temos que adoptar políticas educativas que garantan no horizonte 2015-20 que o 85% dos nosos estudantes teñan unha formación equivalente a formación profesional de grao medio ou bacharel
Consideramos a raíz das múltiples reunións celebradas agrupar as accións e medidas que van destinadas a que todos o estudantes finalicen a educación obrigatoria cos coñecementos, competencias e valores necesarios para o seu desenvolvemento persoal e profesional.
Estas medidas deben comezar xa en educación infantil, e proseguir ao longo de primaria e secundaria. Non se poden contemplar por separado, pois todas elas inciden conxuntamente na mellora do éxito educativo e na redución do fracaso e abandono temperán.
Reorientamos as medidas en materia de educación infantil e incorporamos algunhas propostas en materia de primaria que no anterior documento non se percibían con claridade. Así, cremos necesario articular mellor a coordinación entre primaria e secundaria, e dotar os centros de primaria dos medios para que os alumnos poidan permanecer un ano máis no ciclo se cumprise para superar dificultades de aprendizaxe, sobre todo en materia de lectura e matemáticas.
En materia de secundaria, cremos fundamental promover a agrupación de materias en ámbitos, especialmente nos primeiros cursos, e reforzar as medidas de orientación aos alumnos en 3º de ESO para elixir entre as opcións.
Con respecto á proposta de 4º de ESO, recibimos achegas que van desde manter a configuración actualmente regulada na LOE, ata que sexa unha opción claramente diferenciada que permita configurar un bacharelato de 3 anos.
Por iso própónse no texto que haxa dúas opcións, unha máis orientada ao Bacharelato e outra á Formación Profesional. Entendemos que iso vai permitir o que nos importa: que os estudantes poidan encontrar máis camiños e máis saídas á súa formación. E que a decisión non comprometa toda a súa formación nin a súa vida de xeito cerrado e irreversible. Pensamos que é un punto intermedio que simboliza a filosofía xeral coa que se elaborou o documento que é a de buscar fórmulas de aproximación entre as distintas posturas.
Finalmente incorporamos a necesidade de levar a cabo plans especiais de actuación naquelas zonas con menor taxa de graduación en ESO e maior abandono temperán.
OBXECTIVO 2. EQUIDADE E EXCELENCIA. A AVALIACIÓN COMO FACTOR PARA MELLORAR A CALIDADE DA EDUCACIÓN
Este apartado engloba medidas dirixidas a seguir avanzando nos dous elementos imprescindibles para acadar unha educación de calidade: a equidade e a excelencia.
Temos que continuar asentando a cultura da avaliación como elemento fundamental, tanto para coñecer o nivel de adquisición das competencias básicas por parte de todos os estudantes, como para dispor da información necesaria para coñecer e mellorar o funcionamento xeral do sistema educativo.
Por iso própónse dúas avaliacións censuais a todos os estudantes que está cursando 4º de Primaria e 2º de Educación Secundaria Obrigatoria e dúas avaliacións de diagnóstico ao finalizar cada unha das dúas etapas educativas.
As avaliacións censuais teñen a virtude de informar ao alumnado, ás familias e aos centros sobre o nivel de adquisición das competencias básicas neses momentos e, por iso, orientar sobre as medidas necesarias para conseguir que o alumnado finalice as correspondentes etapas educativas co nivel axeitado para proseguir os seus estudos con éxito. É dicir, durante os cursos 5º e 6º de Primaria, nun caso, e 3º e 4º de ESO, no outro, o profesorado poderá traballar cos alumnos no reforzo ou aprofundamento dos aspectos que se consideren necesarios.
As avaliacións de diagnóstico ao finalizar as dúas etapas educativas (6º de primaria e 4º da ESO) permitirán ás administracións educativas e aos centros docentes adoptar as medidas oportunas para mellorar a incorporación do alumnado á educación secundaria obrigatoria e á postobrigatoria e o rendemento das seguintes promocións de alumnado de cada etapa.
OBXECTIVO 3. FLEXIBILIDADE DO SISTEMA EDUCATIVO. ESTUDOS POSTOBRIGATORIOS, FORMACIÓN E EMPREGO
Señorías, todos estamos de acordo en introducir unha maior flexibilidade no sistema educativo, que é excesivamente ríxido. A experiencia demostrou que moitos estudantes con dificultades quédanse fóra do sistema sen ningunha posibilidade de reinserirse nel.
Na Proposta de Pacto própónse algunhas iniciativas para que haxa máis permeabilidade entre os distintos niveis educativos, tanto en sentido vertical como horizontal, que sexa posible acreditar o aprendido, e que a sociedade valore os distintos camiños por que unha persoa pode aprender e formarse. Nese sentido própónse distintas medidas, como que os estudantes que finalicen a educación obrigatoria sen obter o título de graduado poden recibir un certificado oficial do nivel de adquisición de competencias básicas.
Tamén establecemos que existan validacións recíprocas entre as materias de bacharelato e os módulos dos ciclos de formación profesional de grao medio co fin de que os alumnos poidan cambiar de opción validando materias aprobadas.
Cremos fundamental que se poida acreditar o aprendido por vías formais e informais, de maneira que, con complementos de formación, permítase acceder a outras etapas educativas. E debemos establecer medidas e acordos para que os mozos menores de 18 anos que se incorporen ao mercado laboral poidan compatibilizar formación e emprego.
Neste sentido, cremos que a sociedade do século XXI esixe unha formación permanente. E por iso consideramos que é fundamental dar estes pasos neste horizonte 2015-20.
O obxectivo final, e así establecémolo con claridade, é ir na dirección de que toda a poboación entre 0 e 18 anos estea formandose. Iso non significa, quero deixaro ben claro, que desexamos que todos os estudantes estean nas aulas a partir dos 16 anos, nin que sexa obrigatorio. Nin moito menos. O que queremos é que prosegan na formación e que esa formación sexa tan diversificada que poidan ben compatibilizara cun emprego, ben facer Formación Profesional, ben cursar Bacharelato. Considero que esta cuestión vai ser clave non só para a formación dos nosos mozos, senón tamén para o futuro do noso país.
OBXECTIVO 4. A FORMACIÓN PROFESIONAL COMO INSTRUMENTO CLAVE PARA AVANZAR CARA A UN NOVO MODELO DE CRECEMENTO ECONÓMICO
A proposta de Pacto contempla distintas accións e medidas para impulsar unha formación profesional que garanta unha formación integral, mellore a empregabilidade futura e constitúase nun instrumento clave para avanzar cara a un novo modelo económico sostible. Aquí xogámosnos moito como sociedade, pois debemos incrementar o número de titulados en formación profesional de grao medio e debemos articular as medidas necesarias para estreitar os lazos entre formación, sociedade e tecido empresarial e social.
Temos que formar profesionais máis innovadores, que poidan desenvolverse en medios de crecente mobilidade e que saiban afrontar os retos dos novos sectores emerxentes. É un dos grandes retos que temos no noso sistema educativo.
Hai bastante consenso sobre as medidas que figuran neste apartado, cuxa concreción se plasmou no anteproxecto de Lei de Economía Sostible. Quérolles dicir que se do debate destas medidas derívanse algúns cambios no citado anteproxecto, o compromiso do goberno, canda os grupos parlamentarios que subscriban este pacto, é trasladar estes acordos ao texto lexislativo.
OBXECTIVO 5. NOVAS FORMAS DE ENSINAR E APRENDER. O PAPEL DAS TIC
Tamén entendo que existe un acordo xeneralizado sobre esta materia, e habemos reformulado as propostas para garantir que a incorporación de novas tecnoloxías vaia acompañada de máis formación e apoio aos profesores e centros.
OBXECTIVO 6. PLURILINGÜISMO. IMPULSO Á APRENDIZAXE DE IDIOMAS
Quixemos tamén resaltar que o sistema educativo debe aspirar a que os estudantes non aprendan, un, nin dous, senón a ser posible, máis idiomas. Pero cómpre que polo menos poidan expresarse correctamente ao finalizar a educación postobrigatoria en polo menos un idioma estranxeiro, especialmente en inglés.
Por iso, ademais das medidas específicas que figuran neste obxectivo, propomos que ao finalizar a ESO e o Bacharelato os estudantes reciban unha acreditación do nivel acadado en cada unha das linguas cursadas.
Desexo aproveitar este momento para manifestar a miña posición con respecto a unha proposta do Partido Popular en relación á utilización do castelán no sistema educativo.
Este Pacto pola Educación inscríbese na Constitución, e polo tanto creo que debemos manter esa orientación.
Pero estamos dispostos a debater sobre a cuestión exposta polo Partido Popular. Agora ben, non debemos utilizar as linguas como elementos de confrontación. Unha lingua non se defende atacando a outra. E polo tanto, entendemos que a existencia de linguas cooficiais nalgunhas Comunidades Autónomas, ademais da lingua oficial de todo o Estado, son unha riqueza e un activo impagable para o conxunto do país. E unha gran posibilidade educativa.
Se se trata de que todos os alumnos teñan garantido o coñecemento da lingua castelá, iso está garantido en todas as Comunidades Autónomas.
Creo que a cidadanía española contempla este asunto desde a normalidade e o acougo e iso requírese tamén nos ámbitos políticos e da opinión pública. Os sistemas actuais existentes nas distintas Comunidades Autónomas con idiomas cooficiais son froito dos consensos sociais de cada territorio e están avaladas por Parlamentos democráticos e representativos, e pola propia doutrina e xurisprudencia constitucional.
En liña co anterior incorporamos unha proposta no documento, concretamente o número 8, onde se propón "Impulsar actuacións específicas, especialmente referidas ao uso da lectura, para que todo o alumnado finalice a educación obrigatoria coa competencia lingüística necesaria para expresarse con corrección, oralmente e por escrito, na lingua castelá e, se a houber, na lingua cooficial da Comunidade Autónoma".
En calquera caso, quero dicir que en ningún informe nacional ou internacional sobre diagnóstico da nosa educación e sobre medidas que debemos tomar para a súa mellora aparece este asunto como un dos obxectivos a acadar no noso sistema educativo.
Tamén propomos que se faga unha avaliación de que coñecementos hai do castelán en todas as Comunidades Autónomas. Non hai que prexulgar os resultados. Será interesante esa avaliación que nos permita analizar e se é o caso mellorar políticas actuais.
OBXECTIVO 7. A EDUCACIÓN COMO BEN PÚBLICO E DEREITO PÚBLICO DE TODA A SOCIEDADE
Cremos que o debate non pode estar centrado en enfrontar a liberdade de ensino fronte á educación pública, ou os centros públicos fronte aos concertados. Consideramos que a sociedade española quere e desexa que o dereito á educación e a liberdade de ensino, consagrados no art. 27.1 da Constitución, camiñen da man. A xustiza e a liberdade non poden entenderse a unha sen a outra.
Por todo iso, todos os obxectivos e as propostas de acción que se contemplan no presente documento deben levarse a cabo no ámbito do que denominamos servizo público da educación. Se a educación é un ben público, un ben de toda a sociedade, entón todos os centros sufragados con fondos públicos deben contar con todas as medidas de apoio para garantir os obxectivos que nos estamos propondo, reforzando con máis recursos e medidas compensatorias aqueles centros públicos e concertados que escolaricen a un maior número de estudantes con necesidades específicas de apoio educativo.
Quero deixar claro que a liberdade de ensino no noso país está plenamente garantida. É un dereito constitucional recoñecido no art. 27.1. Outra cousa é o significado ou o alcance que queiramos darlle. Para algúns, liberdade de ensino é liberdade de elección de centro, para outros é iso mesmo pero coa garantía do financiamento público, para outros ten máis que ver coa liberdade de construír centros con idearios propios, ou coa igualdade de oportunidades e para outros está máis relacionado coa liberdade de cátedra, entre outras consideracións..
É indubidable que o documento que foi elaborada trata de buscar unha posición centrada entre as distintas visións que existen sobre esta cuestión no conxunto das administracións educativas, as forzas políticas e a comunidade educativa. Entendemos que esta redacción permite garantir de maneira conxunta os dous grandes principios consagrados no art. 27 da Constitución: o dereito á educación e a liberdade de ensino.
Así, ao final do epígrafe pode lerse que "A educación é un ben público, un ben de toda a sociedade. A existencia no noso país de centros públicos e centros concertados que constitúen o servizo público da educación esixe de todos nós unha análise sosegada das medidas e accións a levar a cabo. O obxectivo é que garantamos o dobre principio do dereito á educación e a liberdade de ensino consagrados na Constitución. Xustiza e liberdade que non poden entenderse a unha sen a outra".
No Obxectivo 7 do documento do Pacto (A Educación como ben público e dereito público de toda a sociedade) fálase ao longo da parte expositiva e as propias propostas da liberdade de ensino. En concreto dise que "a programación da educación por parte das administracións educativas debe permitir que todos os centros educativos sostidos con fondos públicos garantan unha alta calidade educativa a todos os seus alumnos, debe favorecer a liberdade de elección das familias e o acceso aos centros en condicións de igualdade do alumnado con necesidades especiais de apoio educativo, ao alumnado inmigrante ou ao procedente de minorías étnicas ou culturais"
Finalmente, na proposta número 77 própónse "analizar a normativa que regula os procesos de escolarización e a regulación dos concertos educativos co fin de garantir os dereitos e obrigas que se deriven dos mesmos ", e entre eles "favorecer a liberdade de elección das familias, no marco da programación da administración educativa, facilitandolles unha axeitada información sobre os proxectos educativos de cada un dos centros públicos e privados concertados do seu correspondente ámbito territorial".
Tamén propomos impulsar contratos-programa plurianuais entre as administracións educativas e os centros para a consecución de obxectivos en relación ao éxito escolar.
OBXECTIVO 8. MODERNIZACIÓN E INTERNACIONALIZACIÓN DAS UNIVERSIDADES. FORMACIÓN, INVESTIGACIÓN, TRANSFERENCIA DO COÑECEMENTO E RESPONSABILIDADE SOCIAL
Tamén quero sinalar que a Universidade está no centro deste Pacto. Nós defendemos desde o principio que a Universidade debe estar presente no devandito Pacto. Non é un Pacto Escolar, é un Pacto Educativo, e a Universidade e a educación teñen que estar presentes neste compromiso colectivo como país.
A modernización e internacionalización das universidades españolas son aspectos fundamentais para avanzar na sociedade do coñecemento. Non poderemos acadar un novo modelo económico sostible sen a necesaria contribución das universidades a través do coñecemento, a innovación e os procesos de transferencia e retorno á sociedade.
Formulamos 14 accións concretas e específicas de actuación en materia de universidades.
Entre elas encóntranse a completa integración do Espazo Europeo de Educación Superior e o desenvolvemento completo da Estratexia Universidade 2015. Seguir impulsando o Programa Campus de Excelencia Internacional. Promulgar os Estatutos do Persoal Docente e Investigador, e o Estatuto do Estudante Universitario. Reformar o doutoramento. E tamén acordar un novo modelo de financiamento do sistema universitario. Entendo que todas elas gozan dun gran consenso e amplo apoio parlamentario, político, social e universitario
Mantivemos as medidas xa contempladas en documentos anteriores, pero facendo algunha reformulación de acordo con algunhas suxestións para reforzar a necesidade de incidir máis na transferencia do coñecemento e na responsabilidade social das universidades.
OBXECTIVO 9. DIMENSIÓN SOCIAL DA EDUCACIÓN: BOLSAS E AXUDAS Ao ESTUDO
Sinalei anteriormente que o noso sistema educativo se caracteriza pola equidade, e non só debemos seguir garantindo que siga sendo así, senón que estou convencido de que podemos e debemos profundar aínda máis en reforzar esta dimensión social.
Un dos obxectivos que se persegue nesta proposta de Pacto é a mellora da calidade do sistema e a persecución da excelencia. Pero como me haberán escoitado en numerosas ocasións, calidade sen equidade condúcenos a un sistema elitista e a maioría da sociedade española non quere un sistema elitista. Quere unha educación de calidade, pero garantindo a igualdade de oportunidades. E consideramos que a equidade e a excelencia son absolutamente compatible. Garantir as condicións de calidade e equidade nos centros públicos. E o financiamento axeitado para conseguiro.
E se falamos de igualdade de oportunidades non debemos esquecer que o fracaso e o abandono teñen moito que ver con factores socioeconómicos. Polo tanto debemos contemplar medidas non só educativas. Cremos que a misión da educación non é simplemente adaptarse á sociedade existente senón que ten que ter vontade de transformar a sociedade en que vivimos. Estou convencido de que a educación é a mellor política social e que a través dela podemos impulsar e promover un cambio cara a unha maior cohesión e equidade social.
As accións e medidas en relación a bolsas e axudas tamén gozan dun amplo consenso. Establecemos o obxectivo de que polo menos o 50% dos alumnos de secundaria e o 30% dos estudantes de secundaria teñan bolsa ou axuda ao estudo, así como unha nova modalidade de bolsa salario tanto para os estudantes de FP de grao superior como para os estudantes de grao.
Imos crear un Observatorio de Bolsas e Axudas para examinar o conxunto do modelo e responder ás novas realidades que caracterizarán a educación universitaria e non universitaria nos próximos anos. En materia de bolsas universitarias propomos que en 2015 acádese o 0,2% do PIB.
OBXECTIVO 10. CONVIVENCIA E EDUCACIÓN EN VALORES: IMPLICACIÓN DA FAMILIA, DO PROFESORADO E DA SOCIEDADE
A nosa proposta contempla situar no centro do Pacto Educativo á comunidade educativa. Considero que tamén existe un acordo xeneralizado nesta materia. O cambio social, cultural e político que supón un pacto desta natureza non pode lograrse sen os profesores, as asociacións de pais e nais e as asociacións de estudantes.
Consideramos fundamental e central o papel das familias e dos estudantes para acadar os obxectivos deste gran acordo. A corresponsabilidade en materia educativa vai máis alá das administracións, os centros e os profesores, de tal forma que as familias dos 9 millóns de estudantes que temos no noso país deben participar activamente canda os centros directivos e os profesores na mellora da convivencia escolar e a educación en valores.
O papel das familias e os estudantes resulta definitivo para dar de si o mellor de cada un, para que a nosa educación mellore desde a cultura do esforzo e da esixencia, para lograr que este país teña no ano 2020 a formación e a cualificación necesaria para afrontar a crise económica e o reto de chegar a un cambio de valores. Tamén é necesaria a implicación do resto da sociedade, especialmente dos medios de comunicación.
OBXECTIVO 11. PROFESORADO: RECOÑECEMENTO PROFESIONAL E SOCIAL DO DOCENTE
Os profesores e profesoras deben estar no centro deste Pacto. É un Pacto por e para os educadores. Debemos fortalecer, apoiar e reforzar a súa posición con medidas que teñen que ver coas súas expectativas laborais, co seu recoñecemento social, ou coa autoridade moral ou autoridade en todos os sentidos. Aí pedimos o apoio de toda a sociedade para que este pacto sexa posible.
Propomos que se estableza o marco básico da función pública docente en todo o Estado, no marco da negociación sindical cos representantes do Estado, respectando os desenvolvementos específicos das Comunidades Autónomas de acordo ás súas competencias.
Temos pola súa parte que renovar e desenvolver o acordo laboral básico coas organizacións sindicais representativas no ámbito dos centros concertados.
E finalmente debemos reforzar a carreira docente con incentivos económicos e a promoción profesional ligada á práctica docente.
OBXECTIVO 12. EDUCACIÓN INCLUSIVA, DIVERSIDADE E INTERCULTURALIDADE: DEREITO Á DIFERENZA, SEN DIFERENZA DE DEREITOS
Cremos importante que este obxectivo xeral impregne ás medidas que se propón para o cumprimento de todos os obxectivos expostos. En efecto, debemos garantir a educación inclusiva e o recoñecemento da diversidade e a interculturalidade. Pero non só trátase de facer un recoñecemento formal, senón que temos que procurar os medios e recursos axeitados para garantir que os centros incorporen en condicións de igualdade de oportunidades aos estudantes que teñen necesidades especiais de apoio educativo. Só así poderemos falar de igualdade de oportunidades para todos os estudantes.
4. FINAL
Señorías, finalizo xa. Presenteílles as liñas xerais do Pacto Social e Político pola Educación así como as propostas concretas máis relevantes.
Reitérolles que o documento sobre o que estamos debatendo é un texto aberto ao diálogo e que espero todos contribuamos á súa mellora. É un texto para un debate social, político e público. Un texto que busca non tanto a especificación das nosas conviccións senón aquilo común que nos aglutina. Non temos que renunciar a elas. Vivimos nun país onde é posible a convivencia de conviccións diferentes.
Desexo volver insistir en que a sociedade española quere e pide que nos poñamos de acordo, que aparquemos as nosas diferenzas e que encontremos os puntos en común que son moitos. Pídolles a vostedes, sempre se pedino, o apoio construtivo para que coa polémica que sexa necesaria, co espírito crítico que precisen, tamén colaboren e fagan as súas achegas É o momento de ter altura de miras e de ter a vontade política para poder cumprir con esta demanda social. Necesitámolo para lograr este Pacto Social e Político pola Educación que o noso país necesita.
Moitas grazas.
