As Reais Academias e Academias, xurdidas inicialmente do espírito da Ilustración e amparadas pola Corona, foron e seguen sendo as entidades que representan a excelencia nos diversos campos das ciencias, as artes e as humanidades. Os seus valores esenciais son, por un lado, a categoría dos seus membros, en quen concorren os máis altos méritos intelectuais e científicos, e por outro, a súa estabilidade e independencia fronte a intereses económicos ou políticos.
As Academias son corporacións creadas ou recoñecidas polos poderes públicos (o Estado, para as Academias de ámbito nacional; as Comunidades Autónomas, para as Academias limitadas ao seu ámbito territorial). Os seus membros son elixidos por quen xa pertencen a elas, polos seus altos méritos e coñecementos científicos, artísticos ou humanísticos. E cumpren unha finalidade de interese público: o fomento da investigación e do estudo nas distintas ramas do saber, así como a divulgación das ciencias e as artes.
O Instituto de España 
regulado polo Real decreto 1160/2010 
, do 17 de setembro (BOE do 18), é unha corporación de dereito público, con personalidade xurídica e capacidade de obrar para o cumprimento dos seus fins, que reúne as Reais Academias que se relacionan a continuación, para a coordinación das funcións que deban exercer en común. Forman parte do Instituto de España:
O Ministerio de Educación é o encargado de relacionarse administrativamente co Instituto de España e coas Reais Academias e Academias de ámbito nacional.
Para obter máis información sobre a historia, funcións, estatutos, organización e actividades de cada unha destas institucións, pódense visitar as súas páxinas web, que se relacionan no apartado de ligazóns.
